1984/1985 YILLARINDA YAPILAN ZORLA İSİM DEĞİŞİKLİKLERİ

1984 yılı Aralık ayında baÅŸlayan zorla isim deÄŸiÅŸtirmeden önce Kırcaali ilinde, Ocak 1985 yılında Ä°slimne ilinde, 18-19 Ocak 1985 yılında Kuzey Bulgaristan'ın Cuma(TırgoviÅŸte) ilinde; 23 Ocakta da Åžumnu, Razgrad, Silistre ve diÄŸer illerde devam etti. Asker ve tanklarla sarılan köylerden dışarı çıkmanın imkanı olmadığından kısa bir sürede isim deÄŸiÅŸtirme iÅŸi tamamlandı. Bununla yetinmeyen hükümet yeni baskılar uygulamaya baÅŸladı. Türkçe konuÅŸmalar yasaklandı. Türk kelimesinin kullanılması ve Türkçe yazılı kitapların bile toplanıp yok edildiÄŸi bir vahÅŸet baÅŸladı. Bütün Bulgaristan Türklerinin mahsur kaldığı bu baskılara Deliorman Türkleri de kin ve nefretle karşılık verdiler. Bulgaristan'dan dış ülkelere kaçıp sığınmalar çoÄŸaldı ve 4,5 yıl sonra (Mayıs 1989 Yılında) Deliormanlı ÖZGÜRLÜK YÜRÜYÜÅžLERÄ°'ne baÅŸladı.

-YÜRÜYÜÅžLER-

YürüyüÅŸlerin her biri, tarih sayfalarına altın harflerle yazılacak kadın, erkek ve çocukların kahramanlık dolu adalet arayışıydı. YürüyüÅŸlere katılanlara ve okurlarıma bir borç bilerek araÅŸtırmalarımın sonucu olarak yürüyüÅŸlerden bir kaçını takdim ediyorum;

-Ä°LK ÖZGÜRLÜK VE BARIÅž YÜRÜYÜÅžÜ-

YUSUFHANLAR-KAOLÄ°NOVO YÜRÜYÜÅžÜ

1985 yılı Ocak ayında zorla isim deÄŸiÅŸtirme cinayetinden sonra yoÄŸunlaÅŸan baskılar 1989 Mayıs ayına kadar devam etti. Halkın sabrı taÅŸmıştı. Her ÅŸeye pek aldırmayan, biraz ağırbaÅŸlı görünen, fakat her lafı titizlikle izleyen ve gerektiÄŸinde kükreyen Deliormanlı ÅŸahlandı. Deliorman havası gibi insanı da biriktire biriktire, sindire sindire bir hızı vardır ki bozkır fırtınasında gibi, kovadan dökercesine yaÄŸar, dal kırar, baÅŸ uçurur, aÄŸaç söker.

20 Mayız 1989'da Deliormanlılar, yetti artık dedi ve yürüyüÅŸler baÅŸladı. Åžumnu ili, Yusufhanlar(Pristoe) köyüne toplanmış olan halk, güneye doÄŸru haraket etti. Bu Özgürlük ve Barış YürüyüÅŸü'ne Yusufhanlar (Pristoe), Åžarvı (Braniçevo), Davulcular (Gusla), Saltıklar (Sredkovets), Çoban Nasuf (Zagoriçe), Nasufçular (Duhovets) vb. köylerden de yürüyüÅŸçüler katıldılar. Emberler(Kliment)'e geldiklerinde yakın köylerden gelenlerle köy meydanı dolup taÅŸtı. Saltıklarlı Kıymet Basrieva'nın kısa ve özlü konuÅŸmasından sonra iki öÄŸrenci ÅŸiir okudu. Tek bir kelime Türkçe konuÅŸtuÄŸu için para cezası ödemiÅŸ, Bulgarca bilmedikleri için hastanelerden kovulmuÅŸ, horlanmış insanlarımız Türkçe okunan bu ÅŸiirleri büyük bir heyecanla dinlediler. Emberler(Kliment)'den Hasıllar(Naum)'a, oradan da Çufalar(Tıkaç)'a varıldığında yine Küçük Mehmet'in kısa bir konuÅŸmasından sonra Bohçalar(Kaolinovo) kasabasına doÄŸru devam edildi. YürüyüÅŸ esnasında gizli polis(Milis) de uyumuyordu. Daha Emberler (Kliment)'de Özgürlük YürüyüÅŸü'nü takip etmeye baÅŸlamışlardı. Çufalar(Tıkaç)'da itfaiye arabası göründü ancak müdahale yoktu. Hava da helikopter de devamlı olarak tur atmaya baÅŸladı.

Yusufhanlar (Pristoe) köyü, Kaolinovo kasabası ve çevresindeki köyler Deliorman'ın ortasında bulunmaktadırlar. Bu dolayın köyleri Türk köyleridir. Düz ovaya yerleÅŸmiÅŸ olan köylerin halkı geçimini tarım, hayvancılık ve kaolin ocaklarından saÄŸlamaktadırlar.Her köyün 1959 yılına kadar Türk okulu vardı. Bulgar olan köylerde de 1934 yılından sonra yapılmış olan tek tip yerli halkın ÅŸkola dediÄŸi okullar vardı. 1959 yılından sonra birleÅŸtirildiler. Okuma evi, ticaret merkezleri, saÄŸlık ocakları vardır. Köylerin birinden diÄŸerine geçerken mutlaka bir meÅŸe ormanından geçersiniz. Bir zamanlar ucu bucağı gözükmeyen ormanların kalıntılarıdır onlar. Kasabaları imrendirecek kadar güzel merkezleri ve sokakları olan köyler çoktur.

Gelelim yine Özgürlük YürüyüÅŸüne. Çufalar (Tıkaç)'da yürüyüÅŸe AydoÄŸdu (Ä°zgrev), TaÅŸkınköy (Buynovitsa), Işıkköy (Osenovets), Senebirlik (Sini-vir), KarabaÅŸlı(Çernoglavtsi) vb. köylülerde katıldılar. Çufalar-Kaolinovo arasındaki 5 km. yol, Özgürlük ve Barış yürüyüÅŸçülerine dar geliyordu. Bu arada Razgrad köylerinden telefonlarla soruyorlar ; "YürüyüÅŸ varmı, Åžu an nereye vardılar?". Bir süre sonra AydoÄŸdu(Ä°zgrev) içinde Razgrad plakalı arabalar göründüler. Kaolinovo'ya doÄŸru olanca hızla gidiyorlardı.

Ä°htiyar, kadın, erkek, çocuk ve gençlerden oluÅŸan yürüyüÅŸçüler Osman PaÅŸa marşını söylüyorlar, kol kola kenetlenmiÅŸ ilerliyorlardı;

Tuna nehri akmam dedi
Etrafımı yıkmam dedi
Åžanı büyük Osman PaÅŸa
Plevne'den çıkmam dedi

Kılıcımı vurdum taşa
Taş yarıldı baştan başa
Ünü büyük Osman PaÅŸa
Askerinle binler yaÅŸa...

"Ünü büyük Osman PaÅŸa" mısraları bozkırın ortasındaki yer yer meÅŸe ormanlara ulaşıyor, yavaÅŸ yavaÅŸ ormanların içine sokuluyor ve bitimsizlikle kayboluyordu. Hayır kaybolmuyor sanki meÅŸe aÄŸaçlarından güç alırmış gibi ormanların ötelerine yayılıyor ve Deliorman, Güney Dobruca köylerine doÄŸru çın çın ötüyor, yeri gökü sallıyor insanlarımızı yeni yürüyüÅŸlere çağırıyordu. Hak ve Özgürlük savaşımına (mücadeleye) davet ediyordu.

Bohçalar(Kaolinovo) kenarında görünüm deÄŸiÅŸti. Polis ve asker yolu kesti. Kasabanın içine girmeye izin vermiyorlardı. YürüyüÅŸçüler tarlalar içinde yürümeye baÅŸladılar. Sesler yükseldi "Birbirinizden ayrılmayın", "Kadınları, çocukları ortaya alın" ve ilerlediler. Özgürlük yürüyüÅŸçülerini bölmek için bir tank, halkın arasına girdi. Ellerinde hiç bir ÅŸey bulunmayan yürüyüÅŸçüler yol kenarında yakmak için hazırlanmış (kesilmiÅŸ) odunlara, yerdeki taÅŸlara sarıldılar. Çelik tanka isabet eden binlerce taÅŸ ve odunların yankısı uzaktan makineli tüfek taramasını yansıtan sesler çıkarıyordu. Ortalık birden karıştı. Polis, polis köpekleri ve askerler yürüyüÅŸçülerin üzerlerine yürüdüler. Ä°ki taraf birbirine girdi. Bu sırada YürüyüÅŸçüler bir kurban verdiler Kusköylü ÅŸoför Necip Osman orada can vermiÅŸti .Bu biz Türklerin ilk Åžehitiydi. YürüyüÅŸler bittikten sonra, polis halk arasında "kalp krizi" söylentisi yaymaya çalıştı. Fakat bu olaydan 10 yıl sonra "24 Çasa" adındaki Bulgar gazetesinin 19 Mayıs 1999 tarihli yazısında "Necip, 25 kiÅŸinin ellerinde yere serildi. Kalp krizi, tank veya tüfek dipçiÄŸi mi bu genç insanı aramızdan ayırdı?" diye soruyor. Hala cevap yok.

Bir grup yürüyüÅŸçü, polis çemberini yararak, kasabanın merkezine ulaÅŸmayı baÅŸardılar. Bu sırada Kaolinovo'nun doÄŸusundaki Mahmuzlu (Todor Ä°konomovo), Kuzköy (Kus), Sofular (Vılnari) vb. köylerden gelen ikinci bir grup kasabanın merkezine ulaÅŸtı ve esas grupla birleÅŸti. Bohçalar'ın merkezinde yapılan mitingde Bedriye OSMANOVA konuÅŸtu ve tüm Bulgaristan Türklerinin isteklerini açık ve net bir ÅŸekilde ortaya koydu. Özetle istekler ÅŸunlardı ;

"Türk isimlerimizin iadesini istiyoruz. Türkçe konuÅŸma yasağı kaldırılsın. Örf ve adetlerimize karışılmasın. Baskılara son verilsin."

Bunlar her insanın en doğal hakları değil mi ?

Bu arada Bohçalar kenarındaki ormanda bir baÅŸka insanlık dramı yaÅŸanıyordu. Özel polis ekipleri yürüyüÅŸçülerden bir kısmını tutuklayıp yol kenarına hendek içine yatırmışlar, diÄŸer bir kısmını da ormana götürmüÅŸlerdi. Bunu AydoÄŸdulu Ömer YILMAZ'ın (Süleyman oÄŸlu) aÄŸzından dinleyelim;

"Ä°ki asker kollarıma girdiler,kimlik yoklaması yapacağız diyerekten ormanın içine götürdüler. KimliÄŸimi aldılar. Ormanın içinde oldukça geniÅŸ ve derin hendekte tahminime göre 25 kiÅŸi yatıyordu. Onların yanına beni de yatırdılar. Bir ara yürüyüÅŸçülerin seslerinin geldiÄŸi yöne doÄŸru kafamı kaldırmak istedim. Kafama sert bir demirle vurdular. Ardından her yerime darbeler baÅŸladı. Daha sonrasını pek hatırlayamıyorum. AkÅŸam üzeriydi. Arkamızdan bir komutanın sesi çınladı; "Bunların kafalarına birer kurÅŸun sıkmalı. Zaten hendekte hazır." diye bağırıyor ve bir uctan bir uca geziniyordu. Hava kararmak üzereydi. YürüyüÅŸ bitmiÅŸti. Bizi ormandan çıkardılar, kuzeyi göstererek hiç bir yere bakmadan gitmemizi söylediler..."

Bu günden sonra Ömer 6 ay yatakta kaldı. Ancak 1 yıl sonra Anavatan'a gelebildi ve tedavi oldu.

Deliorman ve Bulgaristan'da Ä°lk Özgürlük ve Barış YürüyüÅŸü olan Kaolinovo YürüyüÅŸünü diÄŸer köy ve kasabalar izlediler. Bu yürüyüÅŸten sonra yüzbinlerce insanın katıldığı bir çok yerde Özgürlük YürüyüÅŸleri yapılmıştır.

Yazarlar ve tarihçiler bir gün mutlaka ÅŸöyle yazacaklardır. "Mayıs 1989 Deliorman Ayaklanması". Çünkü; Dünyada totalitarizmin orta direÄŸini çökerten bu yürüyüÅŸler, aynı zamanda korkmazlığın, cesaretin ve beraberliÄŸin de bir simgesidir.

Bu tarih ve onur kokan yazı dizisini sunmamda bana yardımcı ve destek olan Saygı deÄŸer HemÅŸehrim aynı zamanda Akrabam olan Embiya ULUSOY hocam ve deÄŸerli büyüÄŸüme buradan Sonsuz TeÅŸekkürlerimi iletiyorum...

Saygı ve Sevgilerimle
Bilgin ÖZEKÄ°Z
(Shumen-Lee)